Ποιος πληρώνει τον πόλεμο; Το πραγματικό κόστος της αμερικανικής στρατιωτικής δράσης στη Μέση Ανατολή και στο Ιράν
Του Άριστου Αριστοτέλους
Πρώην Βουλευτή, Ειδικού σε Θέματα Άμυνας και Στρατηγικής
Η συζήτηση για ενδεχόμενη στρατιωτική επίθεση των ΗΠΑ στο Ιράν δεν αφορά μόνο τη γεωπολιτική ισορροπία ή την ασφάλεια της Μέσης Ανατολής. Πίσω από τις στρατηγικές αναλύσεις και τις στρατιωτικές εκτιμήσεις υπάρχει ένας τεράστιος –και εκ πρώτης όψεως υποτιμημένος– παράγοντας: το οικονομικό τίμημα των εμπολέμων μερών και στην προκειμένη περίπτωση το κόστος για τον Αμερικανό φορολογούμενο, αλλά και οι ευρύτερες επιπτώσεις σε ολόκληρη την περιοχή. Χώρες όπως η Τουρκία και η Κύπρος, λόγω γεωγραφικής θέσης, ενεργειακών διαδρομών και τουριστικής εξάρτησης, δεν θα έμεναν ανεπηρέαστες από μια μεγάλη στρατιωτική κλιμάκωση με επίκεντρο το Ιράν.
Το κόστος της ήδη υπάρχουσας εμπλοκής
Από τον Οκτώβριο του 2023 και μετά, και παρά τις επανειλημμένες αμερικανικές τοποθετήσεις για μετατόπιση της έμφασης της εξωτερικής και αμυντικής τους πολιτικής στην Ασία και στο δυτικό ημισφαίριο, οι ΗΠΑ έχουν αυξήσει σημαντικά τη στρατιωτική τους παρουσία και δραστηριότητα στην ευρύτερη Μέση Ανατολή. Οι επιχειρήσεις αυτές περιλαμβάνουν αναπτύξεις δυνάμεων, ενίσχυση της αεράμυνας, αυξημένα μέτρα προστασίας βάσεων και επιχειρησιακή ετοιμότητα απέναντι σε απειλές που συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με το Ιράν και τους συμμάχους του.
Οι εκτιμήσεις για το άμεσο επιχειρησιακό κόστος αυτής της περιόδου, βάσει υπολογισμών του προγράμματος «CostsofWar» του Πανεπιστημίου Brown, φτάνουν σε αρκετά δισεκατομμύρια δολάρια, περίπου μεταξύ 9,65 και 12,01 δισ. δολαρίων. Καύσιμα, μεταφορές στρατευμάτων, συντήρηση στόλων, επιδόματα προσωπικού σε ζώνες υψηλού κινδύνου και λειτουργία προηγμένων αμυντικών συστημάτων δημιουργούν έναν λογαριασμό που θυμίζει συνθήκες πολέμου, ακόμη και χωρίς επίσημη κήρυξη εχθροπραξιών.
Μεμονωμένες επιχειρήσεις μεγάλης κλίμακας —εκτεταμένες αεροπορικές επιδρομές, όπως η επιχείρηση του περασμένου Ιουνίου «OperationMidnightHammer» κατά του Ιράν— υπολογίζεται ότι μπορούν να κοστίσουν από 1 έως 2 δισεκατομμύρια δολάρια για μία μόνο αποστολή. Πρόκειται για δαπάνες μερικών ωρών, αποτέλεσμα της χρήσης πανάκριβων όπλων υψηλής ακρίβειας και προηγμένης τεχνολογίας, καθώς και της ενεργοποίησης ολόκληρου του στρατιωτικού επιχειρησιακού μηχανισμού και των σχετικών υποδομών.
Γιατί οι στρατιωτικές επιχειρήσεις είναι τόσο δαπανηρές
Το κόστος δεν περιορίζεται στο ανθρώπινο δυναμικό. Το μεγαλύτερο βάρος προέρχεται από την τεχνολογία και την εφοδιαστική αλυσίδα. Πύραυλοι cruise και διατρητικές βόμβες κοστίζουν εκατομμύρια δολάρια ανά μονάδα. Η λειτουργία αεροπλανοφόρων και συνοδευτικών στόλων απαιτεί τεράστιους πόρους σε καύσιμα, συντήρηση και υποστήριξη.
Σε μια παρατεταμένη σύγκρουση, τα ημερήσια λειτουργικά κόστη για αεροσκάφη, πλοία, μη επανδρωμένα συστήματα και αντιαεροπορικά μέσα θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ετήσιες δαπάνες δεκάδων ή και εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Το σενάριο ενός ευρύτερου πολέμου
Μια επίθεση στο Ιράν ενδέχεται να οδηγήσει σε ευρύτερη περιφερειακή αναστάτωση ή και σύγκρουση μέσω «πληρεξούσιων» οργανώσεων υπό τον έλεγχό του, όπως η Χεζμπολάχ και οι Χούθι. Η Τεχεράνη έχει τη δυνατότητα να απαντήσει σε πολλαπλά μέτωπα, άμεσα ή μέσω συμμάχων. Μια τέτοια κλιμάκωση θα μπορούσε να διαταράξει θαλάσσιες οδούς ζωτικής σημασίας, όπως τα Στενά του Ορμούζ, επηρεάζοντας σοβαρά την παγκόσμια αγορά ενέργειας. Η πιθανότητα δημιουργίας εσωτερικού χάους, αστάθειας και ακυβερνησίας θα άφηνε το αρνητικό αποτύπωμά της για πολλά χρόνια στην περιοχή.
Η άνοδος στις τιμές πετρελαίου θα λειτουργούσε ως έμμεσος φόρος στους καταναλωτές διεθνώς, προκαλώντας πληθωριστικές πιέσεις και αύξηση του κόστους ζωής.
Περιφερειακές επιπτώσεις: Τουρκία και Κύπρος
Μια σοβαρή κλιμάκωση θα είχε άμεσες οικονομικές συνέπειες και στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Τουρκία, με υψηλή ενεργειακή εξάρτηση και εύθραυστη νομισματική ισορροπία, θα αντιμετώπιζε έντονες πιέσεις από αυξήσεις στις τιμές ενέργειας, πιθανή υποτίμηση του νομίσματος και μείωση της επενδυτικής εμπιστοσύνης. Παράλληλα, η γεωπολιτική ένταση θα μπορούσε να επηρεάσει το εμπόριο και τον τουρισμό, ενώ ένας επιπλέον τουρκικός φόβος είναι η πρόκληση νέων προσφυγικών ροών λόγω των συνόρων της με το Ιράν.
Η Κύπρος, με οικονομία βασισμένη στις υπηρεσίες και τον τουρισμό, θα μπορούσε να επηρεαστεί από περιφερειακή αστάθεια, αύξηση του ενεργειακού κόστους και πιθανά πλήγματα στις αερομεταφορές και τη ναυτιλία. Η εικόνα ασφάλειας της περιοχής παίζει κρίσιμο ρόλο στην οικονομική της σταθερότητα.
Ο πραγματικό κόστος
Το πραγματικό κόστος ενός πολέμου των ΗΠΑ συχνά εμφανίζεται δεκαετίες αργότερα. Η φροντίδα βετεράνων, οι αναπηρικές παροχές και οι ιατρικές δαπάνες αποτελούν μακροχρόνιες υποχρεώσεις. Επιπλέον, η χρηματοδότηση μέσω δανεισμού σημαίνει ότι οι φορολογούμενοι πληρώνουν και τόκους για δεκαετίες.
Τέλος, οι στρατιωτικές δαπάνες στερούν πόρους από άλλους τομείς κρατικής δραστηριότητας, όπως η εκπαίδευση, η υγεία, οι κοινωνικές παροχές και οι υποδομές. Αυτό το «αόρατο» κόστος επηρεάζει την κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη μακροπρόθεσμα.
Συμπέρασμα
Η πιθανή σύγκρουση με το Ιράν δεν είναι μόνο στρατιωτική ή διπλωματική απόφαση, αλλά οικονομική επιλογή τεράστιας κλίμακας. Ο λογαριασμός δεν περιορίζεται στα αμερικανικά δημόσια ταμεία· οι επιπτώσεις διαχέονται στην παγκόσμια οικονομία και αγγίζουν άμεσα περιοχές όπως η Ανατολική Μεσόγειος, με πιθανές συνέπειες για την Τουρκία και την Κύπρο. Οι πόλεμοι τελειώνουν στα πεδία των μαχών. Οι λογαριασμοί τους όμως μένουν για δεκαετίες στις κοινωνίες των χωρών.
02/02/2026
